اقامت خارجیان در ترکیه را قانون خارجیان و حمایت بین‌المللی شمارهٔ ۶۴۵۸ تنظیم می‌کند. خارجی‌ای که بیش از مدتی که ویزا یا معافیت از ویزا به او می‌دهد، یا بیش از نود روز، در ترکیه می‌ماند باید مجوز اقامت بگیرد، و مجوزی که ظرف شش ماه به کار گرفته نشود اعتبارش را از دست می‌دهد (ماده ۱۹). قانون شش نوع مجوز اقامت می‌شناسد و هر کدام شرایط و مدت خود را دارد (ماده ۳۰). این صفحه همان شش نوع را از متن خود قانون، با شمارهٔ ماده، توضیح می‌دهد.
شش نوع مجوز اقامت در قانون ترکیه
| نوع مجوز | برای چه کسی | مدت هر بار |
|---|---|---|
| کوتاه‌مدت (kısa dönem) | برای یکی از هدف‌های بند ۱ مادهٔ ۳۱، از جمله مالکیت ملک در ترکیه، برقراری ارتباط تجاری یا راه‌اندازی کسب‌وکار، گردشگری، درمان و دورهٔ زبان ترکی | هر بار حداکثر دو سال (مادهٔ ۳۱/۲)، جز اقامت ویژهٔ سرمایه‌گذار بند j |
| خانوادگی (aile) | همسر خارجی و فرزند نابالغ یا وابستهٔ شهروند ترکیه یا خارجیِ دارای مجوز اقامت (مادهٔ ۳۴) | هر بار حداکثر سه سال، و هرگز بیشتر از مدت اقامت حامی (مادهٔ ۳۴/۱) |
| دانشجویی (öğrenci) | تحصیل کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری در یک مؤسسهٔ آموزش عالی ترکیه (مادهٔ ۳۸/۱)، و تحصیل ابتدایی و متوسطه‌ای که شخصی حقیقی یا حقوقی هزینه و نگهداری‌اش را بر عهده گرفته، با رضایت ولی یا نمایندهٔ قانونی و هر بار برای یک سال (مادهٔ ۳۸/۲) | به مدت تحصیل |
| بلندمدت (uzun dönem) | کسی که دست‌کم هشت سال بدون وقفه با مجوز اقامت در ترکیه مانده، یا شرایطی را که وزارت کشور تعیین می‌کند دارد (مادهٔ ۴۲/۱) | نامحدود |
| بشردوستانه (insani) | در موارد مادهٔ ۴۶، مانند مصلحت عالی کودک یا وقتی خروج خارجی از ترکیه ممکن یا معقول نیست | به مدتی که وزارت کشور تعیین می‌کند |
| قربانی قاچاق انسان | خارجی‌ای که سوءظن قوی هست قربانی قاچاق انسان باشد (مادهٔ ۴۸) | سی روز |
مجوز اقامت بلندمدت برای اقامت کوتاه نیست: مجوزی نامحدود است که پس از سال‌ها اقامت قانونی داده می‌شود. پناهنده، پناهندهٔ مشروط، دارندهٔ حمایت تکمیلی، دارندهٔ مجوز اقامت بشردوستانه و کسی که زیر حمایت موقت است حق انتقال به اقامت بلندمدت ندارد (مادهٔ ۴۲/۲).
درخواست کجا و با چه شرایطی داده می‌شود؟
قانون درخواست مجوز اقامت را در اصل به کنسولگری ترکیه در کشوری می‌سپارد که خارجی شهروند آن است یا به‌طور قانونی در آن حضور دارد (مادهٔ ۲۱/۱). در مواردی که مادهٔ ۲۲ برمی‌شمارد، از جمله اقامت بلندمدت، دانشجویی و بشردوستانه، تغییر هدف اقامت و انتقال از اقامت خانوادگی به کوتاه‌مدت، درخواست به استانداری‌ها در خود ترکیه هم داده می‌شود. گذرنامه باید دست‌کم شصت روز بیشتر از مدت درخواستی اعتبار داشته باشد (مادهٔ ۲۱/۲)، و هر مجوز برای هر نفر جداگانه و شصت روز کوتاه‌تر از اعتبار گذرنامه صادر می‌شود (مادهٔ ۲۳/۱).
برای مجوز کوتاه‌مدت قانون این‌ها را می‌خواهد (مادهٔ ۳۲): درخواست بر پایهٔ یکی از هدف‌های مادهٔ ۳۱ همراه با مدارک آن، نبودن در شمول مادهٔ ۷، محل سکونتی که با معیارهای عمومی بهداشت و ایمنی سازگار باشد، گواهی سوءپیشینه از کشور متبوع یا محل اقامت قانونی در صورت مطالبه، و نشانی محل اقامت در ترکیه. اگر یکی از این شرایط نباشد، اگر مجوز برای هدفی جز هدف صدورش به کار رود، یا اگر تصمیم معتبر اخراج یا منع ورود در کار باشد، مجوز داده نمی‌شود، لغو می‌شود یا تمدید نمی‌شود (مادهٔ ۳۳/۱).
تمدید، رد و اعتراض
درخواست تمدید از شصت روز پیش از پایان مدت، و در هر حال پیش از پایان آن، به استانداری داده می‌شود. به متقاضی سندی بدون عوارض داده می‌شود و او با همین سند، حتی اگر مدت مجوزش گذشته باشد، تا صدور تصمیم در ترکیه می‌ماند (مادهٔ ۲۴/۲). درخواستی که پس از پایان مدت داده شود از این حمایت بهره‌ای ندارد.
رد درخواست، تمدیدنکردن یا لغو مجوز به خود خارجی، نمایندهٔ قانونی یا وکیلش ابلاغ می‌شود و ابلاغیه باید راه اعتراض را بگوید؛ استانداری پیوندهای خانوادگی، مدت اقامت، وضعیت در کشور مبدأ و مصلحت عالی کودک را در نظر می‌گیرد (مادهٔ ۲۵). مادهٔ ۲۵ برای دعوا علیه این تصمیم‌ها مهلتی تعیین نکرده است، و مهلت عمومی دعوای ابطال در دادگاه اداری شصت روز از روز پس از ابلاغ کتبی است (مادهٔ ۷ قانون آیین دادرسی اداری شمارهٔ ۲۵۷۷).
وقفه در اقامت و راه اقامت بلندمدت
بیش از شش ماه در یک سال، یا بیش از یک سال در مجموع در پنج سال گذشته، ماندن در خارج از ترکیه وقفه در اقامت به شمار می‌آید، جز برای خدمت عمومی اجباری، تحصیل و درمان، و مدت‌های پیشین دیگر حساب نمی‌شود. در شمارش مدت بدون وقفه نیمی از مدت مجوز دانشجویی و تمام مدت دیگر مجوزها حساب می‌شود (مادهٔ ۲۸).
شرایط اقامت بلندمدت (مادهٔ ۴۳): هشت سال اقامت بدون وقفه با مجوز، دریافت‌نکردن کمک اجتماعی در سه سال گذشته، درآمد کافی و منظم برای خود و خانواده، بیمهٔ درمانی معتبر، و تهدید نبودن برای نظم یا امنیت عمومی. دارندهٔ آن، جز در خدمت سربازی، حق انتخاب کردن و انتخاب شدن، ورود به خدمات عمومی و وارد کردن خودروی معاف از گمرک، و جز آنچه قوانین خاص مقرر کرده‌اند، از حقوقی که شهروندان ترکیه دارند بهره‌مند است (مادهٔ ۴۴). این مجوز اگر خارجی تهدید جدی برای نظم یا امنیت عمومی باشد، یا جز برای درمان، تحصیل یا خدمت عمومی اجباری کشورش بیش از یک سال بدون وقفه خارج از ترکیه بماند، لغو می‌شود (مادهٔ ۴۵).
خانواده، تحصیل و کار
حامی مجوز اقامت خانوادگی باید درآمد ماهانه‌ای داشته باشد که در مجموع از حداقل دستمزد کمتر نباشد و برای هر عضو خانواده از یک‌سوم حداقل دستمزد کمتر نباشد، محل سکونت مناسب و بیمهٔ درمانی برای همهٔ اعضای خانواده داشته باشد، در پنج سال گذشته به جرمی علیه نظم خانواده محکوم نشده باشد، و دست‌کم یک سال با مجوز اقامت در ترکیه مانده باشد (مادهٔ ۳۵). اگر قانون کشور متبوع چند همسر را بپذیرد، تنها یکی از همسران مجوز خانوادگی می‌گیرد، اما فرزندان همسران دیگر هم می‌توانند آن را بگیرند؛ و برای فرزند، رضایت پدر یا مادری که خارج از ترکیه حضانت مشترک دارد لازم است (مادهٔ ۳۴/۲ و ۳۴/۳). فرزندی که دست‌کم سه سال با مجوز خانوادگی مانده و هجده‌ساله شده، می‌تواند مجوزش را به کوتاه‌مدت تبدیل کند (مادهٔ ۳۴/۵).
مجوز کار معتبر به منزلهٔ مجوز اقامت است (مادهٔ ۲۷/۱). دانشجوی تحصیلات رسمی با گرفتن مجوز کار می‌تواند کار کند، و حق کار دانشجوی کاردانی و کارشناسی از پس از سال اول آغاز می‌شود (مادهٔ ۴۱/۱).
ملک، سرمایه‌گذاری و شهروندی
مالکیت ملک در ترکیه یکی از هدف‌های مجوز کوتاه‌مدت است (مادهٔ ۳۱/۱-b)، و قانون می‌گوید این مجوز «می‌تواند» داده شود: صدورش به ارزیابی اداره بستگی دارد و حقی نیست که با خرید ملک خودبه‌خود پدید آید. مجوز اقامت ویژهٔ سرمایه‌گذار بر پایهٔ بند j مادهٔ ۳۱/۱ برای کسی است که در ترکیه کار نمی‌کند و در حد و اندازه‌ای که رئیس‌جمهور تعیین می‌کند سرمایه‌گذاری می‌کند، همراه با همسر و فرزند نابالغ یا وابسته، و از سقف دو سالهٔ مادهٔ ۳۱/۲ بیرون است. شهروندی از راه سرمایه‌گذاری وضعیتی دیگر است و جایگزین اقامت بلندمدت نیست؛ مسیر آن در صفحهٔ شهروندی ترکیه از طریق سرمایه‌گذاری آمده است.
هزینه‌های دولتی در سال ۲۰۲۶
بهای کارت اقامت در سال ۲۰۲۶، ۹۶۴ لیره است و هیچ تابعیتی از آن معاف نیست. عوارض (harç) مجوز به تابعیت بستگی دارد: نرخ پایه برای ماه اول روزانه ۳۴۸٫۱۰ لیره و دست‌کم ۶۵۳٫۷۰ و حداکثر ۳٬۳۵۹٫۹۰ لیره، و برای هر ماه بعد ۲٬۲۳۲٫۳۰ لیره است، و اتباع کشورهای دیگر نرخ گروه خود را می‌پردازند که وزارت خزانه‌داری و دارایی بر پایهٔ عمل متقابل تعیین می‌کند و روز درخواست از جدول خود اداره خوانده می‌شود. عوارض مجوز کودک زیر هجده سال نصف است (مادهٔ ۹۱ قانون عوارض شمارهٔ ۴۹۲). عوارض و بهای کارت پیش از روز نوبت پرداخت می‌شود.
وکیل فارسی‌زبان ما پرونده را به زبان شما پیش می‌برد (وکیل فارسی‌زبان در ترکیه).
اطلاعات عمومی است و مشاورهٔ حقوقی نیست. ارقام عوارض و بهای کارت مربوط به سال ۲۰۲۶ است و هر سال تازه می‌شود.