دیپورت از ترکیه: راه‌های اعتراض به حکم اخراج

روند دیپورت با عنوان «اخراج» در قانون اتباع خارجی و حمایت بین المللی شماره 6458 (YUKK) بین مواد 52 و 60 تنظیم شده است.

Serka Law Firm، با وکالت وکیل دادگستری Av. Serkan KARA (کانون وکلای استانبول، شماره 53770)، پرونده دیپورت و ممنوعیت ورود را از طرح دعوا در دادگاه اداری تا رفع کد ممنوعیت پیگیری می کند.

تصمیم اخراج

تصمیم اخراج را استانداری (valilik) به دستور ریاست اداره مهاجرت (Göç İdaresi Başkanlığı) یا رأساً اتخاذ می‌کند (ماده 53/1). اگر نیروی انتظامی خارجی‌ای را که مشمول ماده 54 است دستگیر کند، موضوع بی‌درنگ به استانداری گزارش می‌شود و ارزیابی و تصمیم‌گیری درباره او نباید بیش از 48 ساعت طول بکشد (ماده 57/1).

چه کسی مشمول تصمیم اخراج می‌شود

با رعایت ماده 55، درباره خارجیان زیر تصمیم اخراج گرفته می‌شود (ماده 54/1):

(a) کسانی که ارزیابی می‌شود طبق ماده 59 قانون مجازات ترکیه شماره 5237 باید اخراج شوند.

(b) رهبران، اعضا یا حامیان سازمان تروریستی یا سازمان جنایتکار انتفاعی.

(ç) کسانی که در مدت اقامت در ترکیه از راه‌های نامشروع امرار معاش می‌کنند.

(d) کسانی که برای نظم عمومی، امنیت عمومی یا سلامت عمومی تهدید به شمار می‌روند.

(e) کسانی که بیش از ده روز از مدت روادید یا معافیت روادید تجاوز کرده‌اند یا روادیدشان لغو شده است.

(f) کسانی که مجوز اقامتشان لغو شده است.

(g) دارندگان مجوز اقامت که بدون عذر موجه بیش از ده روز پس از پایان مدت مجوز مانده‌اند.

(ğ) کسانی که معلوم شود بدون مجوز کار کار می‌کنند.

(h) کسانی که مقررات ورود قانونی به ترکیه یا خروج قانونی از آن را نقض می‌کنند یا به نقض آن اقدام می‌کنند.

(ı) کسانی که با وجود ممنوعیت ورود، معلوم شود به ترکیه آمده‌اند.

(i) کسانی که درخواست حمایت بین‌المللی آنها رد شده، از حمایت بین‌المللی مستثنا شده‌اند، درخواستشان غیرقابل پذیرش شناخته شده، درخواست خود را پس گرفته‌اند یا درخواستشان پس‌گرفته تلقی شده، یا وضعیت حمایت بین‌المللی آنها پایان یافته یا لغو شده است، و پس از آخرین تصمیمی که درباره آنها گرفته شده، به موجب سایر مقررات این قانون حق ماندن در ترکیه را ندارند.

(j) کسانی که درخواست تمدید مجوز اقامتشان رد شده و ظرف ده روز از ترکیه خارج نشده‌اند.

(k) کسانی که ارتباطشان با سازمان‌های تروریستی تعریف‌شده از سوی نهادها و سازمان‌های بین‌المللی ارزیابی شده است.

درباره متقاضی یا دارنده وضعیت حمایت بین‌المللی که مشمول بندهای (b)، (d) و (k) شناخته شود، در هر مرحله از روند حمایت بین‌المللی می‌توان تصمیم اخراج گرفت (ماده 54/2).

چه کسی مشمول تصمیم اخراج نمی‌شود

حتی اگر مشمول ماده 54 باشند، درباره این خارجیان تصمیم اخراج گرفته نمی‌شود (ماده 55/1): کسانی که شواهد جدی هست که در کشور مقصد با مجازات اعدام، شکنجه یا مجازات یا رفتار غیرانسانی یا تحقیرآمیز روبه‌رو می‌شوند؛ کسانی که سفرشان به سبب مشکلات جدی سلامتی، سن یا بارداری پرخطر شناخته شود؛ کسانی که درمان بیماری تهدیدکننده حیاتشان ادامه دارد و در کشور مقصد امکان درمان نیست؛ قربانیان قاچاق انسان که از روند حمایت از قربانی بهره‌مندند؛ و قربانیان خشونت روانی، جسمی یا جنسی تا پایان درمانشان. این ارزیابی برای هر شخص جداگانه انجام می‌شود و ممکن است از این اشخاص خواسته شود در نشانی معینی اقامت کنند و در شکل و مهلت‌هایی که تعیین می‌شود گزارش دهند (ماده 55/2). به خارجی‌ای که به موجب ماده 55 درباره او تصمیم اخراج گرفته نشده، ممکن است مجوز اقامت بشردوستانه داده شود (ماده 46/1-c).

ابلاغ تصمیم و اعتراض در دادگاه اداری

تصمیم اخراج همراه با دلایل آن به خود خارجی، نماینده قانونی یا وکیل او ابلاغ می‌شود و اگر خارجی وکیل نداشته باشد، خود او یا نماینده قانونی‌اش از نتیجه تصمیم، راه‌های اعتراض و مهلت‌های آن آگاه می‌شود (ماده 53/2).

خارجی، نماینده قانونی یا وکیل او می‌تواند ظرف هفت روز از ابلاغ تصمیم اخراج به دادگاه اداری (idare mahkemesi) مراجعه کند (ماده 53/3).
کسی که به دادگاه مراجعه می‌کند، مرجع صادرکننده تصمیم اخراج را نیز از مراجعه خود آگاه می‌کند.
دادگاه ظرف پانزده روز از تکمیل پرونده رأی می‌دهد و رأی آن قطعی است. پرونده با ارائه دفاعیه اداره یا گذشتن مهلت دفاعیه تکمیل می‌شود.
در مهلت طرح دعوا و، اگر دعوا طرح شود، تا پایان رسیدگی، خارجی اخراج نمی‌شود، مگر با رضایت خود او.

با رأی قطعی دادگاه اداری، منع اخراج که ماده ۵۳/۳ مقرر می‌کند پایان می‌یابد. آنچه می‌ماند شکایت فردی به دادگاه قانون اساسی ترکیه (Anayasa Mahkemesi) است که ظرف سی روز از پایان راه‌های اعتراض تقدیم می‌شود؛ دادگاه در جریان رسیدگی می‌تواند، رأساً یا به درخواست شاکی، تدابیری را که برای حمایت از حقوق بنیادین او لازم می‌داند مقرر کند (قانون شماره 6216، مواد ۴۷/۵ و ۴۹/۵). صرفِ تقدیم شکایت اخراج را متوقف نمی‌کند و این تدبیر است که آن را متوقف می‌کند، پس درخواست آن همراه شکایت داده می‌شود.

مهلت ترک ترکیه

به کسی که درباره او تصمیم اخراج گرفته شده، به شرط آنکه در خود تصمیم ذکر شود، مهلتی از پانزده تا سی روز برای ترک ترکیه داده می‌شود و «گواهی مجوز خروج» (Çıkış İzin Belgesi) بدون هیچ هزینه‌ای به او داده می‌شود. این مهلت به کسانی داده نمی‌شود که خطر فرار و ناپدید شدنشان هست، مقررات ورود یا خروج قانونی را نقض کرده‌اند، مدرک جعلی به کار برده‌اند، کوشیده‌اند با مدارک بی‌اساس مجوز اقامت بگیرند یا معلوم شده که گرفته‌اند، یا برای نظم عمومی، امنیت عمومی یا سلامت عمومی تهدیدند (ماده 56).

بازداشت اداری و مدت آن

درباره کسی که برای او تصمیم اخراج گرفته شده و خطر فرار و ناپدید شدنش هست، مقررات ورود یا خروج ترکیه را نقض کرده، مدرک جعلی یا بی‌اساس به کار برده، بدون عذر موجه در مهلت داده‌شده از ترکیه خارج نشده یا برای نظم عمومی، امنیت عمومی یا سلامت عمومی تهدید است، استانداری تصمیم بازداشت اداری (idari gözetim) می‌گیرد یا تعهدات جایگزین ماده 57/A را برای او تعیین می‌کند. بازداشت‌شده ظرف 48 ساعت به مرکز بازگشت (geri gönderme merkezi) برده می‌شود (ماده 57/2).

مدت بازداشت اداری در مراکز بازگشت نباید از شش ماه بیشتر شود، مگر آنکه اخراج به سبب همکاری نکردن خارجی یا ندادن اطلاعات یا مدارک درست درباره کشورش انجام نشود، که در این صورت حداکثر شش ماه دیگر تمدید می‌شود (ماده 57/3). استانداری هر ماه به طور منظم ارزیابی می‌کند که آیا ادامه بازداشت ضرورت دارد و در صورت لزوم منتظر گذشت سی روز نمی‌ماند. بازداشت کسی که ادامه آن ضرورتی ندارد بی‌درنگ پایان می‌یابد و تعهدات جایگزین برای او تعیین می‌شود (ماده 57/4). تصمیم بازداشت، تمدید آن و نتیجه ارزیابی‌های ماهانه همراه با دلایل به خارجی، نماینده قانونی یا وکیل او ابلاغ می‌شود و اگر وکیل نداشته باشد، از نتیجه تصمیم، راه‌های اعتراض و مهلت‌ها آگاه می‌شود (ماده 57/5).

تعهدات جایگزین بازداشت اداری

برای خارجیان مذکور در بند دوم ماده 57 یا کسانی که بازداشت اداری آنها پایان یافته، می‌توان این تعهدات را تعیین کرد: اقامت در نشانی معین، گزارش‌دهی، بازگشت خانواده‌محور، مشاوره بازگشت، خدمت داوطلبانه در خدمات عمومی، ضمانت و نظارت الکترونیکی (ماده 57/A، بند 1). مدت این تعهدات نمی‌تواند از بیست‌وچهار ماه بیشتر شود (بند 2) و کسی که از آنها پیروی نکند ممکن است بازداشت شود (بند 6). علیه نظارت الکترونیکی می‌توان به دادگاه کیفری صلح (sulh ceza hakimliği) مراجعه کرد. این مراجعه تعهد را متوقف نمی‌کند و قاضی ظرف پنج روز رأی قطعی می‌دهد (بند 5).

اعتراض به بازداشت اداری در دادگاه کیفری صلح

بازداشت‌شده، نماینده قانونی یا وکیل او می‌تواند علیه تصمیم بازداشت اداری به دادگاه کیفری صلح مراجعه کند. این مراجعه بازداشت را متوقف نمی‌کند.
اگر دادخواست به اداره داده شود، بی‌درنگ به قاضی صالح فرستاده می‌شود.
قاضی ظرف پنج روز رسیدگی را به پایان می‌رساند و رأی او قطعی است.
اعتراض به بازداشت مهلت ندارد و تا وقتی بازداشت ادامه دارد در هر زمان طرح می‌شود.
اگر شرایط بازداشت از میان رفته یا تغییر کرده باشد، می‌توان دوباره به قاضی مراجعه کرد (ماده 57/6).
به کسی که علیه بازداشت اداری به دادگاه مراجعه می‌کند و توان پرداخت حق‌الوکاله ندارد، بنا به درخواست خودش طبق قانون وکالت شماره 1136 مورخ 19/3/1969 خدمات وکالت داده می‌شود (ماده 57/7).

بازگشت داوطلبانه

به مهاجران غیرقانونی‌ای که درباره آنها تصمیم اخراج گرفته شده و می‌خواهند داوطلبانه به کشور مبدأ بازگردند، ممکن است در صورت صلاحدید ریاست اداره مهاجرت حمایت غیرنقدی یا نقدی داده شود، و این کار را می‌توان با همکاری سازمان‌های بین‌المللی، نهادهای عمومی و سازمان‌های جامعه مدنی انجام داد (ماده 60/A).

اجرای تصمیم اخراج

خارجیان مراکز بازگشت را واحد انتظامی به گذرگاه مرزی می‌برد، و کسانی را که بدون نیاز به اعزام به مرکز بازگشت اخراج می‌شوند، واحدهای انتظامی با هماهنگی واحدهای استانی ریاست اداره مهاجرت به گذرگاه مرزی می‌برند (ماده 60/1 و 60/2). ریاست می‌تواند در امور اخراج با سازمان‌های بین‌المللی، مقامات کشورهای مربوط و سازمان‌های جامعه مدنی همکاری کند (ماده 60/4).

هزینه سفر اخراج

هزینه سفر اخراج را خود خارجی می‌پردازد (ماده 60/3). اگر پول او برای همه هزینه کافی باشد، از پول او پرداخت و باقی‌مانده به او داده می‌شود. اگر هیچ پولی نداشته باشد، همه هزینه را ریاست می‌پردازد. اگر پولش کافی نباشد، ریاست هزینه را می‌پردازد و از پول او مبلغی که ریاست در آغاز هر سال مالی برای نیازهای اولیه اخراج‌شدگان تعیین می‌کند نزد او می‌ماند و بقیه در برابر هزینه سفر درآمد خزانه ثبت می‌شود، و اگر پولش کمتر از آن مبلغ باشد، همه هزینه را ریاست می‌پردازد و پولش نزد او می‌ماند. تا هزینه‌ها بازپرداخت نشود، ممکن است اجازه ورود به ترکیه داده نشود (ماده 60/3-ç). گذرنامه یا دیگر مدارک خارجی ممکن است تا زمان اخراج نگه داشته شود و بلیت او برای امور اخراج به پول تبدیل شود (ماده 60/5).

اشخاص حقیقی یا حقوقی که ماندن یا بازگشت خارجی را تضمین کرده‌اند، موظف به پرداخت هزینه اخراج او هستند (ماده 60/6). برای کارفرما یا نماینده کارفرمایی که خارجی را بدون مجوز کار به کار گرفته، به ازای هر خارجی جریمه اداری تعیین می‌شود (قانون نیروی کار بین‌المللی شماره 6735، ماده 23/5)، و او باید هزینه اقامت خارجی و همسر و فرزندانش، هزینه بازگشت آنها به کشورشان و در صورت لزوم هزینه درمانشان را بپردازد. اگر این هزینه‌ها از بودجه ریاست اداره مهاجرت پرداخت شود، طبق قانون شماره 6183 مورخ 21/7/1953 درباره نحوه وصول مطالبات عمومی از کارفرما یا نماینده او وصول می‌شود، و وزارت کشور و وزارت کار و تأمین اجتماعی ترکیه با هم شیوه اجرای آن را تعیین می‌کنند (ماده 23/9).

وکیل دیپورت و ممنوعیت ورود در ترکیه